أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
78
قانون ( فارسى )
بر گلاب قند ادويه بريز و بيمار لقمهء نان را در آن فرو كند و بخورد . اگر ترشى و تندى با معدهاش سازگار نبود و از آنها آزار ديد لقمههايى را در گلاب قند ساده يا گلاب قند با ادويه به اندازهء مناسب حال معده فرو كند . چنين بيمارى اگر قبل از سردرد چند لقمهاى بخورد يا سوپى سركشد ، بسيار فايده بيند و هرگاه حس كرد كه غذايش پايين آمد و هضم شد چيزى كه قبضى در آن باشد بخورد ، مانند : لقمه نانهاى خيسشده در رب ميوه يا در ميوه يا نان و خرما يا نان و زيتون . 2 - اگر سردرد از مشاركت معده و مغز است و تاوان معده بر گردن خلطى است كه در آن جاى خوش كرده است ؛ قبل از هر چيز بايد به تنقيهء معدهاش پرداخت . و در همان حال و بعد از تنقيه بيمار غذاهاى لطيف و زودهضم و خوب كيموس چنان بخورد كه بعدا از چگونگى به اداى لازم بپردازد يعنى خوراكى باشد كه تحليلبرنده و هاضم و مليّن باشد . اما اگر خوراك توليدكنندهء خون خوب بود ولى ساير صفتهاى ديگر را نداشت ، مثلا تحليلبرنده و ملين ، يا زودهضم و لطيف نبود ، بايد خوراك توليدكنندهء خون را برگزيند . و براى غذا خوردن ، بهترين وقت بعد از رفتن به گرمابه است ؛ و بايد بخار تن چنين بيمارانى خشك گردد . اگر خلط داخل معده مرارى است . به وسيلهء علاجهايى كه در قانون به تو ياد دادهايم معالجهاش كن ! علاوه بر اين به وسيلهء روغن گل ، يا روغن آس مغزش را تقويت نماى . اگر خلط بلغمى سرد است و بادهاى شديد از آن برانگيزد ، بايد نيرومندترين قىآور و نرمكنندهها را استعمال كنى ، اگر سردرد از بين نرفت ايارجهاى بزرگ با آبپز سس صغير ( افتيمون ) تجويز كن ! در اين حالت بد نيست كه دو شريان گيجگاه را بريد . يا دو داغ سبك بر هر دو گيجگاه گذاشت چنانكه سر را نسوزاند و تنها شريانها را به تنگ آرد . بسيار اتفاق مىافتد كه در اين حالت شريان را بر مىكشند يا قطع مىكنند يا داغ مىگذارند . اگر داغگذارى باشد بهتر آن است كه شريان تماما پيدا باشد و در برآمدگى داغ شود و داغ به پوست نخورد و اثر بر پوست نگذارد . بايد ابزار داغ نوك باريك و سرخشده در آتش باشد . و بايد پاكسازى به عمل آيد . بهويژه اين كار در وقت تابستان حتما بايد انجام شود . و بايد غذايش سوپ باشد و تا ده روز چيزى نخورد كه با دندان خرد كند . در تابستان بايد وقت خنك شدن هوا بخورد . نبايد زياد پرگويى كند . چسبها را بر شريان گذارد كه آنها را با انزروت و زعفران بيندايد و در اقرابادين اين نوع از چسب را توضيح مىدهيم . گاهى سرب برجاى زخم شريان مىگذارند و با پارچهاى مىبندند تا نبضش نزند و درد نكند و گاهى چوب مىگذارند . داغ بسيار قوى كه براى اين حالت در نظر گرفته شده چنين است : سه داغ بر تارك سر ، دو داغ بر هر دو گيجگاه ، يك داغ بالاى مغاكچهء پشت گردن در عقب سر ، و به هيچ وجه بيمار نبايد مى بخورد . 3 - اگر انگيزهء سردرد بخار است و از معده بالا رفته است علاجش همان است كه دربارهء